100 lat niepodległości

/Tag:100 lat niepodległości

Spotkania z Historią 2018 – wieczór autorski Chrisa Niedenthala

Zaproszenie Muzeum Regionalnego przyjął Chris Niedenthal. Światowej sławy fotograf, fotoreporter, korespondent, zdobywca prestiżowej nagrody World Press Photo w 1986 roku. Jako pierwszy, wraz z Michaelem Dobbsem, sfotografował strajk w Stoczni Gdańskiej w 1980 roku. Swoje zdjęcia publikował na okładkach m.in. „Time’a” i „Newsweeka”. Fotograf odwiedzi Kutno 6 listopada o godz. 17:00, a spotkanie odbędzie się w Centrum Teatru Muzyki i Tańca. Serdecznie zapraszamy. 

Chris Niedenthal, July 2016

Fot. Chuck Fishman 2016

19 października, 2018|Aktualności, Spotkania z Historią 2018|

Spotkania z Historią 2018

Listopadowe „Spotkania z Historią” to pretekst do zaproszenia młodzieży szkolnej, która ma możliwość wziąć udział w konkursach poświęconych naszej „małej ojczyźnie”. Do 30 października czekamy na zgłoszenia uczniów szkół ponadpodstawowych do rywalizacji w „Jednym z dziesięciu”, inspirowanym formułą znanego, telewizyjnego turnieju wiedzy. Data ta wyznacza także termin rejestrowania się do Wielkiego Testu z Historii. Zapisów można dokonywać wysyłając e-maila na adres promocja@muzeumkutno.com lub dzwoniąc pod numer telefonu 505 019 890. Konkursy odbędą się według harmonogramu, który niebawem zostanie opublikowany na stronie internetowej i Facebooku.

19 października, 2018|Aktualności|

 

 

16 października, 2018|Archiwalia|

„ Urodziny doktora – pamiętamy o Antonim Troczewskim.”

16 czerwca 2018 Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej zorganizowało piknik „ Urodziny doktora – pamiętamy o Antonim Troczewskim.”

Celem imprezy było zapoznanie mieszkańców Kutna z postacią Doktora i jego zasługami dla miasta oraz czasami, w których żył i działał. 21 maja z kolei została przeprowadzona gra miejska. Partnerami wydarzeń były: ZS nr 2 im. A. Troczewskiego w Kutnie, Przedszkole nr 8 „Promyczek” w Kutnie, Muzeum Regionalne w Kutnie, Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna w Kutnie, Kutnowski Szpital Samorządowy im. A. Troczewskiego, Stowarzyszenie Historyczne Pułk 37, Kutnowska Kuźnia Kultury, Komenda Hufca ZHP, Archiwum Państwowe w Płocku Oddział w Kutnie, Regionalna Izba Gospodarcza w Kutnie, Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku. Projekty wzmocniły uczestnictwo mieszkańców regionu kutnowskiego w kulturze na poziomie lokalnym. Wzięło w nich udział około tysiąc osób.

15 października, 2018|TPZK|

Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej „W 100 lecie Niepodległości”

Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej realizuje projekt „W 100 lecie Niepodległości”. W jego ramach, 5 października 2018 r. , z inicjatywy Pani Danuty Ujazdowskiej, zorganizowano całodniową wycieczkę do Dworu Polskiego, Muzeum Lwowa i Kresów Południowo – Wschodnich. Zwiedzano Pałac w Radziejowicach, Dwór polski – Bienieszewicze- Kuklówkę Radziejowicką – Dworek w Kuklówce Zarzecznej. Celem przedsięwzięcia była swoista podróż sentymentalna, która ukazywała pojęcie „polskości” w różnych okresach historycznych.

Motto wyprawy brzmiało: „Bóg stworzył Człowieka. Człowiek rodzinę. Rodzina Ojczyznę. Jam Dwór Polski co strzeże tego mężnie”. Uczestnicy byli zachwyceni mnóstwem pamiątek, ogromną biblioteką i wspomnieniami rodziny z Kresów, których los rzucił do Kuklówki.

15 października, 2018|TPZK|

Wyróżnienie dla Anny Bagrowskiej ze Szkoły Podstawowej nr 5 im. Henryka Sienkiewicza w Kutnie

Anna Bagrowska, uczennica klasy VIII Szkoły Podstawowej nr 5 im. Henryka Sienkiewicza w Kutnie, otrzymała wyróżnienie w konkursie plastycznym „W STULECIE NIEPODLEGŁOŚCI” organizowanym przez Łódzkie Kuratorium Oświaty. Tematyka prac w starszej kategorii wiekowej, w której oceniana była Ania, dotyczyła „Przełomowych wydarzeń w stulecie niepodległości Polski”. Gratulujemy!

5 października, 2018|Szkoły i placówki oświatowe|

Kalendarium Niepodległościowe

28 lipca 1914 r. – wybuch I wojny światowej.

Początek sierpnia 1914 r. – Rosjanie opuszczają Kutno w obawie przed atakiem wojsk niemieckich.

4 sierpnia 1914 r. – powstaje Komitet Obywatelski, który działa do 21 grudnia 1914 roku. Miejscowa prasa donosiła, iż nie działały w tym okresie instytucje bankowe oraz o zmniejszaniu zatrudnienia przez fabryki lub ograniczaniu dni roboczych. Ponadto informowano o upadku handlu, spekulacjach artykułami spożywczymi i wprowadzeniu bonów zamiast monet. Pojawiają się nad miastem również zeppeliny zrzucające niemieckie ulotki.

10 sierpnia 1914 r. – Rosjanie urządzają w Kutnie zasadzkę na niemiecki zwiad. W trakcie strzelaniny zginęło dwóch huzarów, a Rosjanie wycofali się ponownie z miasta.

12 sierpnia 1914 r. – Karna ekspedycja niemiecka dotarła do Kutna. Dzięki interwencji Komitetu Obywatelskiego Kutno uniknęło losu Kalisza, a Niemcy do 23 sierpnia opuścili miasto.

30 sierpnia 1914 r. – w Kutnie ogłoszono stan „wyjątkowej ochrony”, m. in. zabroniono wychodzenia po godz. 21.00 na ulice oraz wprowadzono sądy doraźne za kradzieże.

1 września 1914 r. – w mieście, dzięki staraniom Komitetu Obywatelskiego i dr. Antoniego Troczewskiego panuje spokój, a o bezpieczeństwo dba także Straż Ogniowa. Organizowana jest pomoc rannym żołnierzom.

2 września 1914 r. – do miasta wracają Rosjanie.

24 października 1914 r. – kompanie II batalionu 1 Pułku Piechoty Legionów Polskich, którego dowódcą był Józef Piłsudski, uczestniczyły w działaniach opóźniających natarcie wojsk rosyjskich w kierunku Kutna.

26 października 1914 r. – 1. kompania z taborami została skierowana do Łęczycy przez miejscowości: Bąków Dolny, Sobota i Łęki Kościelne. Pozostałe kompanie dotarły przez Bedlno i Szewce, nad rzekę Ochnię, gdzie otrzymały zadanie obrony mostów i przepraw, od miejscowości Zawady do wioski Wały oraz wzgórza koło miejscowości Wojciechowice Duże. Po południu wycofały się w szyku rozwiniętym na Strzegocin, a następnie kolumnami marszowymi, przez Witonię, dotarły wieczorem do Łęczycy.

14 – 16 listopada 1914 r. – bitwa pod Kutnem.

16 listopada 1914 r. – zajęcie Kutna przez wojska niemieckie, początek okupacji.

1915 r. – ukonstytuowanie się na początku 1915 roku niemieckich władz cywilnych. Członkowie Komitetu Obywatelskiego weszli w skład Magistratu powołanego przez Niemców. Burmistrzem mianowany został Alfred Vaedtke.

1 lipca 1915 r. – wprowadzenie, jako formy samorządu, Sejmiku Powiatowego (wybory odbyły się w 1916 r.) i Rady Miejskiej, ale o bardzo ograniczonych kompetencjach.

1916 r. – w Kutnie powstają struktury Polskiej Organizacji Wojskowej. Od września 1917 roku w Kutnie komendantem obwodu kutnowskiego był Czesław Szymański, a jego zastępcą Antoni Górzyński „Burza”. W ramach obwodu funkcjonowało 9 komend miejscowych, które w sumie mogły skupiać od kilkunastu do kilkudziesięciu ludzi.

5 listopada 1916 r. – uroczyste ogłoszenie przez landrata von Oppena w Domu Dochodowym Straży Ogniowej Aktu 5 listopada – odezwy cesarza niemieckiego i austriackiego zapowiadającej odbudowę państwa polskiego.

1917 r. – rozpoczęcie budowy kopca Kościuszki zainicjowanej przez dr. Antoniego Troczewskiego, zbiórki pieniędzy i darów na potrzeby legionistów.

marzec 1917 r. – Przewodniczącym Rady Miejskiej mianowany został Feliks Wąsowski.

październik 1918 r. – w obliczu nadchodzącej klęski państw centralnych, z inicjatywy działaczy Narodowej Demokracji na czele z dr. A. Troczewskim, wznowił działalność Komitet Obywatelski i Straż Obywatelska,.

9 listopada 1918 r. – Niemcy zaczęli opuszczać Kutno.

11 listopada 1918 r. – akcja przejmowania władzy z rąk Niemców.

W godzinach rannych na składzie opałowym spółdzielni „Kutnowianka” odbyła się zbiórka peowiaków, na którą stawiło się ok. 200 osób. Najsilniejszy – 100 osobowy oddział pod dowództwem zastępcy komendanta obwodu A. Górzyńskigo ps. „Burza” otrzymał rozkaz opanowania stacji kolejowej. Inny oddział skierowany został przed landraturę, gdzie oczekiwać już miała Straż Obywatelska. Chcąc uniknąć starcia zbrojnego i ewentualnych strat w ludziach, POW wspólnie z PPS wydały ulotkę do żołnierzy niemieckich, w której proponowano im bezpieczny powrót do Niemiec. Niestety pomimo wydania ulotki i rozmów z przedstawicielami żołnierzy niemieckich, nie udało się rozbroić kutnowskiego garnizonu. Peowiacy odebrali żołnierzom niemieckim tylko 69 karabinów.

Podczas próby rozbrajania Niemców na dworcu kolejowym ciężko ranny został peowiak Wojciech Rychtelski, który zmarł w szpitalu 12 listopada (14 listopada został pochowany na cmentarzu parafialnym w Kutnie).

– godzina 14.00 – Karol Kostro, przedstawiciel Komitetu Obywatelskiego, w porozumieniu z POW, udał się do Domu Dochodowego Straży Ogniowej na zebranie Okręgowego Towarzystwa Rolniczego, gdzie zakomunikował o zamiarze przejęcia władzy. W związku z tą informacją powołano tymczasową Radę Powiatową w składzie: L. Stachowski, S. Jasiukowicz, J. Michalski, Strzelecki, J. Zdziennicki, A. Troczewski, K. Kostro, R. Kosterski, J. Piesiewicz, W. Jałowiecki. Wybrano również tymczasowego starostę w osobie Stanisława Chrzanowskiego. Zastępcami starosty zostali: S. Taczanowski i S. Pachnowski.

– godzina 15.00 – przejęcie władzy w mieście (planowane). Nowo wybrany starosta udał się do gabinetu niemieckiego landrata mjr. B. von Henniksa, komunikując mu przejęcie władzy administracyjnej w powiecie. S. Chrzanowski jako tymczasowy starosta wydał kilka rozporządzeń o charakterze sanitarnym, gospodarczym oraz z zakresu bezpieczeństwa publicznego.

12 listopada 1918 r. – S. Chrzanowski jako tymczasowy starosta mianował Tomasza Klepę na burmistrza Kutna.

12 listopada 1918 r. – pierwsza odezwa burmistrza miasta Kutna T. Klepy do mieszkańców miasta w sprawie normalizacji stosunków społecznych.

12 listopada 1918 r. – prowadzono pertraktacje z niemiecką radą żołnierską, wystawiono w tym dniu wspólne posterunki polsko – niemieckie.

13 listopada 1918 r. – Niemcy zgodzili się na oddanie broni, a rozbrojone transporty stopniowo grupowały się na stacji towarowej Kutno – Azory. Ostatni żołnierze niemieccy opuścili Kutno 15 listopada 1918 roku.

17 listopada 1918 r. – S. Chrzanowski przekazał swe funkcje starosty mianowanemu przez rząd Władysławowi Froelichowi ze Śleszyna.

22 listopada 1918 r. – komendantem wojskowym placu w Kutnie od został por. F. Górzyński, natomiast pierwszym Wojskowym Komendantem garnizonu kutnowskiego mianowany został por. A. Grzybowski.

listopad/grudzień 1918 r. – kształtowanie się administracji powiatowej zakończyło powołanie Sejmiku Powiatowego, do którego wybory odbyły się 26 listopada.

maj 1919 r. – na front wyruszył sformowany w Kutnie III batalion 30 pułku piechoty.

25 – 27 maja – 1919 r. – pobyt w Kutnie batalionów 3. Pułku Instrukcyjnego armii gen. Józefa Hallera.

28 maja 1919 r. – do Kutna przybył wraz ze sztabem gen. Tranié, dowódca Dywizji Instrukcyjnej oraz pociąg pancerny nr 2, który brał udział w walkach z Ukraińcami.

10 lipca 1019 r. – wizyta gen. Józefa Hallera w Kutnie.

9 listopada 1919 r. – pierwsze obchody odzyskania niepodległości.

1919 – 1921 – udział kutnowskich peowiaków, skautów, mieszkańców miasta , służących m. in. w 30 pułku piechoty, w walkach o granice państwa:

23 stycznia 1920 r. – do Kutna przybywa batalion zapasowy 37 pp.

styczeń 1920 r. – harcerze z komendantem Stanisławem Woyczyńskim odwiedzili przebywających na froncie żołnierzy 37 Pułku Piechoty Ziemi Łęczyckiej.

4 lipca 1920 r. – na apel Komendanta Hufca, nauczyciela gimnazjum profesora Stanisława Woyczyńskiego harcerze I Kutnowskiej Drużyny Harcerskiej zgłosili się do udziału w wojnie z bolszewikami. Utworzyli Harcerską Kompanię Szturmową 37 Pułku Piechoty, która 8 sierpnia 1920 r. wyruszyła na front. Wzięli udział m.in. 19 sierpnia 1920 r. w zwycięskiej bitwie pod Baboszewem, bitwach pod Rohatynem, Złoczowem, Zgniłą Lipką, Złotą Lipą, Horyńcem i w obronie dostępu do przeprawy mostowej w Górze Kalwarii. Podczas walk poległo pięciu harcerzy: Władysław Borowski, Maksymilian Jasiński, Leon Krawczyk, Zygmunt Kurzyński i Albin Zydorczak.

kwiecień 1921 r. – bataliony 37 pp, po ustaniu działań wojennych z Rosją bolszewicką, przybyły do Kutna, gdzie stacjonowały do wybuchu II wojny światowej.

2 października, 2018|Kalendarium|

Walki II batalionu 1 Pułku Piechoty Legionu Polskiego Józefa Piłsudskiego w okolicach Kutna

W początkowej fazie I wojny światowej II batalion 1 Pułku Piechoty Legionu Polskiego dowodzony przez Mieczysława Norwid-Neugebauera, został podporządkowany austriackiej 7 Dywizji Kawalerii gen. Hoffmana w składzie mieszanego niemiecko – austriackiego korpusu kawalerii osłaniającego skrzydło niemieckiej 9 Armii . W drugiej połowie października 1914 roku kompanie II batalionu PP LP znalazły się już w okolicach Łowicza. W pobliżu miejscowości Bednary 21 października doszło do krwawej potyczki patrolu rozpoznania z Rosjanami. 2 kompania batalionu działała w tym czasie w rejonie Bolimowa, gdzie „22 października jej żołnierze stoczyli potyczkę z kawalerią rosyjską, nie ponosząc strat osobowych. Od 24 października 1914 r. kompanie II batalionu uczestniczyły w działaniach opóźniających natarcie wojsk rosyjskich w kierunku Kutna. Zajmowały one pozycje obronne w miejscowości Maurzyce, gdzie ochraniały odcinek torów kolejowych z Łowicza do Kutna. W następnych dniach wycofywały się razem w kierunku zachodnim przez miejscowości Zduny, Jackowice i Bąków Górny. 26 października 1 kompania z taborami została skierowana do Łęczycy przez miejscowości: Bąków Dolny, Sobota i Łęki Kościelne. Pozostałe kompanie dotarty przez Bedlno i Szewce, nad rzekę Ochnię, gdzie otrzymały zadanie obrony mostów i przepraw, od miejscowości Zawady do wioski Wały oraz wzgórza koło miejscowości Wojciechowice Duże. Po południu 26 października wycofały się w szyku rozwiniętym na Strzegocin, a następnie kolumnami marszowymi, przez Witonię, dotarły wieczorem do Łęczycy”.

Opr. P. A. Stasiak, na podstawie publikacji T. Bogalecki, Tradycje legionowe w regionie łódzkim 1914 -2014, s. 53 – 54, udostępnionej dzięki uprzejmości Jacka Postolskiego ze Stowarzyszenia Historycznego Pułk 37

28 września, 2018|Artykuły|

Obchody odzyskania niepodległości 9 listopada 1919 roku w Kutnie

„Z inicjatywy Związku Zawodowego pracowników kolejowych odbył się w Kutnie w dniu 9 listopada b.r. uroczysty obchód pierwszej rocznicy oswobodzenia Polski od niemieckich okupantów, podług programu ułożonego przez Komitet złożony z przedstawicieli instytucji społecznych. Pomimo mroźnego powietrza o godzinie 10.30 rano na placu strażackim zebrały się liczne delegacje od przeszło 30 instytucji społecznych ziemi kutnowskiej, od władz rządowych ze starostą na czele, od szkół, cechów, korporacji ze sztandarami itd., stawiły się również oddziały wojsk z udziałem całego sztabu z pp. gen. Tranié, gen. Pruszyńskim, gen. Bühler i szefem sztabu pułk. De Person na czele. Służbę honorową tego dani pełniła straż ogniowa ochotnicza i skauci, pod dowództwem naczelnika straży p. J. Szymańskiego. W ustanowionym z góry ordynku delegacje o godz. 11.00 udały się do kościoła, gdzie przed uroczystym nabożeństwem wygłosił podniosłe kazanie, obdarzony niepospolitą wymową i darem słowa kapelan miejscowego garnizonu wojskowego gen. Hallera, ksiądz Tadeusz Dykier. Następnie ks. prałat Zborowski odprawił sumę, po skończeniu której dokonał poświęcenia wspaniałego sztandaru Związku prac. Kolejowych. Po odśpiewaniu w Kościele hymnu „Boże coś Polskę” – na placu przed kościołem uszykował się „pochód”. Imponujący rozmiarami i liczbą sztandarów. Pochód z Szan. Duchowieństwem i sztandarem narodowym na czele uda się przy dźwiękach orkiestry strażackiej oraz fabrycznej z Konstancji, przez udekorowane ulice miasta, do dworca Kolejowego.

Dworzec udekorowany zielenią i flagami. Nastrój uroczysty. Odegrano hymn. Na balkonie dworca ukazał się przedstawiciel kolejowy p. inżynier Pawelec i wygłosił mowę, odzwierciedlającą wymownie stanowisko polskich kolejarzy w tym wiekopomnym momencie. Mówca przedstawił zaszczytne zadanie, jakie im przypadło w udziale i jak dzielnie się z tegoż wywiązali. W zakończeniu swego przemówienia mówca zwrócił się z gorącym wezwaniem do pracowników kolejowych, aby zawsze i nadal z równą miłością Ojczyzny pełnili swą zaszczytną służbę tak bardzo doniosłą przy ogólnej odbudowie i zabezpieczeniu Polski.

Następny mówca, były pierwszy starosta Kutnowski p. Wł. Froelich, miejscowy ziemianin, zobrazował pierwsze początki organizowania się powiatu po usunięciu okupantów, ówczesne nastroje społeczeństwa przy organizowaniu władz państwowych w powiecie; zakończył swą mowę okrzykiem na cześć dzielnej, bohaterskiej armii polskiej.

Uroczystość na dworcu zakończona została przemówieniem dra Troczewskiego i odśpiewaniem „roty”. Pochód wyruszył, w tym samym porządku, z powrotem do miasta i po drodze stopniowo rozwiązywał się. Wieczorem, o godz. 8 –ej, na zakończenie tego dnia świątecznego, odbył się „Wieczór uroczysty” w teatrze, urządzony głównie staraniem „T-wa miłośników sceny” z Kutna”.

Źródło: „Tygodnik Kutnowski”, nr 46 z 15 XI 1919 roku.

28 września, 2018|Artykuły|

Kształtowanie się lokalnej administracji

S. Chrzanowski jako tymczasowy starosta wydał kilka rozporządzeń o charakterze sanitarnym, gospodarczym i z zakresu bezpieczeństwa publicznego. W dniu 12 listopada mianował T. Klepę na burmistrza Kutna, który w odezwie do mieszkańców miasta zapowiadał normalizację stosunków społecznych : „Dnia 12 listopada objąłem stanowisko burmistrza m. Kutna. Najpierwszą troską moją będzie wprowadzić w skołatanym i wyczerpanym czteroletnią okupacje mieście naszym stosunki normalne. Pożyteczna praca możliwa jest tylko w spokoju i rozwadze, do których wzywam wszystkich w imię dobra miasta naszego i kraju”. Nowe władze Kutna i powiatu politycznie związane były z obozem narodowym i nie cieszyły poparciem lewicy z PPS na czele. Domagano się jak najszybszego uporządkowania administracji lokalnej i zmiany starosty w Kutnie, a S. Chrzanowski został określony przez autora artykułu jako: „Zausznik miejscowej reakcji” . S. Ustyanowski funkcję tę pełnił od 5 do 13 listopada, delegacja kutnowska złożona z dr. A. Troczewskiego i S. Jasiukowicza udała się do Warszawy w celu powiadomienia władz centralnych o sytuacji w powiecie kutnowskim, licząc na zatwierdzenie istniejącego stanu rzeczy. Delegacja udała się najprawdopodobniej do siedziby MSW (działającego jeszcze w ramach Rady Regencyjnej) przy ul. Nowy Świat 69. Tymczasowym kierownikiem MSW w prowizorium rządowym W. Wróblewskiego był wówczas S. Ustyanowski157. W MSW delegacja otrzymała oświadczenie, z którego wynikało, że dekretem z dnia 11 listopada 1918 r. na stanowisko Komisarza Rządu Polskiego (Komisarza Ludowego) na obwód kutnowsko – gostyński mianowany został W. Froelich – ziemianin ze Śleszyna. W. Froelich miał kontakty polityczne w Warszawie. Od 1917 r. pełnił funkcję Prezesa Rady Opiekuńczej Powiatowej Kutnowskiej, wchodzącej w skład Rady Głównej Opiekuńczej w Warszawie. Był również działaczem Okręgowego Towarzystwa Rolniczego. W sprawozdaniu datowanym na 28 listopada1918 roku, W. Froelich pisał, że stanowisko Komisarza Rządu objął po powrocie delegacji w dniu 16 listopada, zaś w piśmie do MSW z dnia 7 marca 1919 roku stwierdzał, że stanowisko Komisarza objął 12 listopada. S. Chrzanowski 16 lub 17 listopada przekazał swe funkcje W. Froelichowi. Na swoich stanowiskach pozostali dotychczasowi zastępcy starosty. Kształtowanie się administracji powiatowej zakończyło powołanie Sejmiku Powiatowego na przełomie listopada i grudnia 1918 r.

Źródło: J. Saramonowicz, Kutno i powiat kutnowski w II Rzeczypospolitej, wyd. Muzeum Regionalne w Kutnie, Kutno 2012, s. 55 – 59.

28 września, 2018|Artykuły|