Na ziemiach polskich pierwsze obchody Święta 1 Maja organizowano jeszcze w II połowie XIX w. Święto Pracy weszło na stałe do tradycji polskiego ruchu socjalistycznego w okresie II RP. Po II wojnie światowej zostało zawłaszczone przez komunistów i uznane za święto państwowe. Tego dnia odbywały się pochody pierwszomajowe, akademie i festyny. W tych wyreżyserowanych przedstawieniach uczestniczyli członkowie organizacji politycznych, związków zawodowych, delegacje zakładów pracy, szkół i instytucji. Powszechnie oddawano cześć i hołd Józefowi Stalinowi – wodzowi światowego proletariatu.

W 1949 roku, po raz pierwszy organizatorem święta klasy robotniczej była Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. Organizacją kutnowskich obchodów zajmował się komitet powiatowy PZPR. Dzień wcześniej Obywatelski Komitet Obchodu Święta 1 Maja urządził w kinie „Polonia” akademię pierwszomajową. Kazimierz Kucner (wicewojewoda łódzki) w przemówieniu stwierdził, że świat pracy obchodzi 1 maja pod dwoma hasłami: „walki o pokój” i solidarności z „obozem pokoju, którego czele stoi ZSRR”. Mówił o naczelnych zadaniach, które stoją przed klasą robotniczą takich jak: „rozwój współzawodnictwa pracy, planowy system oszczędzania, przedterminowe wykonanie planu trzyletniego, zwiększenie ilości i jakości produkcji”. W części artystycznej wystąpiły: chór i orkiestra symfoniczna Ludowego Instytutu Muzycznego oraz zespół gimnazjum krawieckiego i orkiestra Związku Zawodowego Kolejarzy. Na słowa walki o pokój, zebrani wznosili okrzyki „Niech żyje pokój, precz z podżegaczami wojennymi. Niech żyje Związek Radziecki, ostoja pokoju i wolności narodów.

Łódzki Urząd Wojewódzki zakazał duchowieństwu organizowania w dni 1 maja (niedziela) „procesji i innych imprez kościelnych”. Wiec pierwszomajowy odbył się na Placu Wolności i zgromadził ok. 12 – 15 tysięcy uczestników (według danych partyjnych). Nad zebranymi powiewały czerwone sztandary i liczne transparenty. Co chwila powtarzano okrzyki na cześć Bolesława Bieruta, PZPR i ZSRR. Następnie sformowano pochód. Czołówkę stanowili członkowie Związku Młodzieży Polskiej oraz Służby Polsce. Wznoszono okrzyki na cześć pokoju. Za nimi maszerowali robotnicy z transparentami, na których widniały podjęte zobowiązania, kolejarze, więźniowie obozów koncentracyjnych, członkowie ORMO, delegacje chłopskie i spółdzielcze. Pochód zamykali motocykliści.

Na trybunie honorowej maszerujących pozdrawiali: K. Kucner (wicewojewoda), Ludwik Kwaśniewski (starosta powiatowy), Bronisław Kustosik (burmistrz Kutna), B. Kuras (I sekretarz KP PZPR w Kutnie).

W godzinach popołudniowych w parku „Wiosny Ludów” odbyła się zabawa taneczna. Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska zorganizowała ruchomy kiosk na platformie, w którym uczestnicy pochodu przed południem i uczestnicy zabaw po południu mogli zaopatrzyć się w gorące mleko, kanapki i ciastka. Obchodom Święta Pracy towarzyszyły liczne imprezy sportowe: mecz bokserski, turniej piłkarski, mecze siatkówki i koszykówki. Łącznie na terenie powiatu w manifestacjach według danych władz brało udział około 60 tysięcy osób.

Corocznie dla uczczenia święta zakłady pracy podejmowały szereg zobowiązań. W 1949 roku pracownicy PSS postanowili przeznaczyć swój jednodniowy zarobek na budowę Pomnika Wdzięczności. W czynie społecznym wykonano również skwer naprzeciw pomnika. Pracownicy Przemysłu Chemicznego Wytwórni nr 3 zobowiązali się wykonać wykopy pod fundament świetlicy pracowniczej, a robotnicy Fabryka „Kraj” – zrealizować plan kwietniowy w 120 procentach.

Przed obchodami święta robotniczego władze w stan gotowości i „wzmożonej czujności” stawiały: PUBP, MO, ORMO i Straż Pożarną. Komendant Powiatowy Straży Pożarne w Kutnie wydawał specjalny rozkaz do przymusowego uczestnictwa w pochodzie. Przy okazji wśród członków straży przeprowadzano specjalne ideologiczne pogadanki o znaczeniu „święta klasy robotniczej”.

Nie wszyscy podchodzili z takim entuzjazmem do państwowych obchodów. Na ulicach Kutna pojawiały się ulotki antykomunistyczne, rozklejane głównie przez młodzież. W każdej z takich spraw aparat bezpieczeństwa wszczynał specjalne śledztwo.

Jacek Saramonowicz

Uczestnicy pochodu 1 majowego w Kutnie (okres stalinizmu) fot. ze zbiorów Muzeum Regionalnego w Kutnie

Print Friendly, PDF & Email