Mija 76. rocznica powstania w getcie warszawskim. Spośród walczących o wolność Żydów szczególne miejsce zajmował Żydowski Związek Wojskowy, który powstał grudniu 1939 roku. Do związku przystąpili głównie oficerowie Wojska Polskiego żydowskiego pochodzenia. Podczas powstania głównym punktem oporu ŻZW był plac Muranowski, Na jednej z kamienic wywiesili dwie flagi: z gwiazdą Dawida i biało – czerwoną, na znak braterstwa broni dwóch walczących z Niemcami narodów. Członkowie ŻZW wywodzili się głównie z młodzieżowej organizacji paramilitarnej Bejtar, która prężnie działała również w Kutnie.

Twórcą organizacji był Włodzimierz Żabotyński dziennikarz i pisarz, założyciel Legionu Żydowskiego walczącego w czasie I wojny światowej. Kutnowski „Brit Trumpeldor – Bejtar” powstał już w kwietniu 1923 roku z inicjatywy Mosze Goldwassera.

Głównym celem organizacji była czynna walka o Palestynę jako siedzibę państwa żydowskiego. Nazwa organizacji wywodziła się od zmarłego w 1920 roku działacza syjonistycznego Trumpeldora. Początkowo Bejtar liczył tylko kilkunastu członków, rekrutujących się głównie spośród młodzieży pracującej i uczniów kursów wieczorowych. Członkowie Bejtaru mieli stanowić przyszłą kadrę izraelskich sił zbrojnych. Nielegalną emigrację organizował rabin J. Zajdenwar. Pierwsze zebrania odbywały się w miejscowej szkole „Am Hasefer”. Na dowódcę Bejtaru w Kutnie wyznaczono Cwi Strzyga. Szkolenia wojskowe prowadził A. Goldstein.

Zamknięcie przez Wielką Brytanię granic Palestyny dla emigrantów żydowskich wywołało falę protestów środowisk syjonistycznych. W maju 1930 roku w Kutnie odbyły się w tej sprawie liczne demonstracje protestacyjne z udziałem wszystkich syjonistycznych ugrupowań, wśród których wyróżniali się członkowie paramilitarnej organizacji Bejtar. Ze swoimi przemówieniami w Kutnie występował A. Sz. Elberg z Palestyny.

Członkowie Bejtaru w Kutnie

 

Legitymacja Bejtaru w Kutnie

 

W lipcu 1933 roku odwiedził Kutno W. Żabotyński, wracając z konferencji syjonistycznej w Katowicach. Jego wystąpienie w miejskim teatrze zgromadziło kilka tysięcy Żydów z Kutna i okolic. Szczególnie gorąco W. Żabotyński był witany przez przedstawicieli kutnowskiego Bejtaru. Po przemówieniu odbył się przemarsz oddziałów Bejtaru: „Chrześcijańska społeczność, oficerowie polskiej armii ze zdumieniem patrzyli na przemarsz i dumną postawę umundurowanej żydowskiej młodzieży”. W kutnowskiej synagodze rabin I. Trunk odprawił nabożeństwo żałobne. W synagodze przemawiał Sender Falc – przewodniczący Organizacji Syjonistycznej w Kutnie. Odśpiewano „Boże coś Polskę” i „Hatykwę”. W uroczystościach oficjalnie uczestniczyli przedstawiciele władz samorządowych i państwowych oraz gminy żydowskiej.

W. Żabotyński prowadził w tym czasie rozmowy z sanacją na temat polskiego wsparcia żydowskich organizacji paramilitarnych poprzez szkolenia członków Bejtaru, a także dostaw broni i pomocy finansowej dla emigrantów żydowskich w Palestynie. W ten sposób W. Żabotyński planował przygotować tysiące dobrze wyszkolonych przez polskich instruktorów, przyszłych żołnierzy żydowskich.

W 1935 r. Kutno odwiedził Manachem Begin (przywódca ogólnopolskiego Bejtaru od 1938, poźniejszy premier Izraela, laureat pokojowej nagrody Nobla). Begin wygłosił referat, w którym ostro zaatakował żydowskie par­tie socjalistyczne oraz wskazał na konieczność zbrojnej walki o Palestynę. Wzywał do zjednoczenia się organizacji syjoni­stycznych. Komendantem kutnowskiego Bejtaru był wówczas Motel Zandberg, a organizacja liczyła 100 członków. W 1938 roku członkowie Bejtaru uczestniczyli w wyborach parlamentarnych, a M. Goldwasser agitował za kandydaturą burmistrza Eugeniusza Fili­powicza.

W marcu 1939 roku M. Begin ponownie gościł w Kutnie i wzywał Żydów kutnowskich do walki o wolność i zjedno­czenie się pod wspólnym sztandarem biało – niebieskim.

Wybuch wojny pokrzyżował ambitne plany rewizjonistów. Bejtarowcy, którzy nie zdążyli jeszcze wyjechać do Palestyny, znaleźli się w tragicznej sytuacji. Zamknięci w gettach, zostali skazani na zagładę. Na liście mieszkańców kutnowskiego getta nie znajdziemy jednak nazwisk przywódców Bejtaru. Nie wiadomo jak potoczyły się losy kutnowskich bojowników.

Wiemy tylko, że podczas konferencji ogólnej Bejtaru, odbywającej się w Paryżu w 1948 roku wśród zgromadzonych delegatów z całego świata był również M. Zandberg – kutnowski przywódca organizacji.

Jacek Saramonowicz

Print Friendly, PDF & Email