Polska Organizacja Wojskowa w Kutnie na podstawie lokalnej prasy i opracowania Henryka Lesiaka, Kutno w latach 1910 – 1926 na podstawie lokalnej prasy, wyd. TPZK, Kutno 1990.

Jedną z pierwszych organizacji niepodległościowych wg Zygmunta Malanowskiego, działacza POW i komendanta placu, był Związek Strzelecki, który miał rozpocząć swoją działalność w Kutnie w 1912 roku. W styczniu 1913 roku 15 młodych chłopców zebrało się w mieszkaniu Antoniego Czaplińskiego, w domu przy ul. Toruńskiej należącym do Mairantza złożyli przysięgę walki z rosyjskim zaborcą. Pierwszym dowódcą i instruktorem był kierownik gorzelni należącej do Adama Zawadzkiego – Kossior. W kolejnych latach Związek Strzelecki podupadł z powodu wyjazdów za praca i do szkół. W 1914 roku drużyna licząca 10 osób szkoliła się pod kierunkiem Kazimierza Billewicza. Wprowadzony został regulamin Drużyn Strzeleckich, a po wybuchu wojny, członkowie Strzelca wstępowali w szeregi Straży Obywatelskiej i milicji ludowej (PPS), a także podejmowali prace w urzędach pruskich.

Nie co inaczej wyglądały wg lokalnej prasy początki Polskiej Organizacji Wojskowej, która organizowała się pod szyldem Polskiego Koła Sportowego, którego działalność zalegalizował niemiecki okupant. Koło to stało się miejscem werbunku do struktur POW. Dowódcami w latach 1915 – 1917 byli: m.in. „Kłos”, Nowina, Rożnowski, „Braun” – Kucharski, Łukaszewski. Do POW należał Stanisław Seroczyński, który nie zważając na siarczyste mrozy dostarczał pieszo do Koła „bibułę” i regulaminy wojskowe. Do wyróżniających się członków organizacji należeć mieli : Z. Żydowo, W. Wieczorkowski, Z Malanowski, J. Olczak, J. Sobczyk, którzy wypełniając rozkaz wstąpili do policji miejskiej. Działalność konspiracyjna POW nie była jednak popierana przez mieszkańców Kutna, co zmusiło peowiaków do umieszczenia archiwum na wsi w domu skarbniczki Janiny Kozłowskiej. W styczniu 1917 roku kutnowska organizacja miała liczyć „kompanię ludzi”.

Pod koniec wojny dochodziło do rywalizacji i sporów młodzieży należącej do POW i „Sokoła”. Członkom „Sokoła” zarzucano, iż przyjmuj postawę wyczekującą:

„Sokół boi si żołnierki

Rym – cym – cym,

Nie chce szabli i manierki

Rym – cym – cym” itd.

Członkowie POW natomiast czuli się tak pewnie iż doszło w listopadzie 1916 roku do dekonspiracji. Podczas pochodu po ogłoszeniu odezwy 5 listopada 1916 roku, krocząc ze swoim sztandarem który Niemcy obserwowali z daleka, a po upływie dwóch godzin od chwili rozejścia się manifestujących Niemcy poczęli szukać peowiaków, poczęli przeprowadzać rewizję .. aresztowali instruktora Józefa Sikorskiego i podoficera tutejszej organizacji Wincentego Wieczorkowskiego. Aresztowany został również Sekowski, komendant POW w Głogowcu. Po kilku dniach zostali zwolnieni.

Jedną z ważniejszych akcji POW w Kutnie była reakcja na aresztowanie Józefa Piłsudskiego w nocy z 21 na 22 lipca 1917 roku. Policjanci, a jednocześnie członkowie POW : Ignacy Sobczyk, Józef Olczak i Z. Malanowski rozlepili dużą ilość plakatów z żądaniem uwolnienia brygadiera.

Według opracowania H. Lesiaka POW powiatu kutnowsko – gostynińskiego należał do podokręgu I/C okręgu włocławskiego, a dowódcą podokręgu był Stanisław Kucharski.

Wobec zbliżającego się końca wojny, 29 października 1918 roku dowódca placu Z. Malanowski wyjechał do Krakowa po instrukcje, a jego miejsce zajął ppor. Florian Górzyński (nauczyciel z z zawodu), który prawdopodobnie w przeddzień wyzwolenia wyjechał do Torunia.

Print Friendly, PDF & Email