Kalendarium Niepodległościowe

28 lipca 1914 r. – wybuch I wojny światowej.

Początek sierpnia 1914 r. – Rosjanie opuszczają Kutno w obawie przed atakiem wojsk niemieckich.

4 sierpnia 1914 r. – powstaje Komitet Obywatelski, który działa do 21 grudnia 1914 roku. Miejscowa prasa donosiła, iż nie działały w tym okresie instytucje bankowe oraz o zmniejszaniu zatrudnienia przez fabryki lub ograniczaniu dni roboczych. Ponadto informowano o upadku handlu, spekulacjach artykułami spożywczymi i wprowadzeniu bonów zamiast monet. Pojawiają się nad miastem również zeppeliny zrzucające niemieckie ulotki.

10 sierpnia 1914 r. – Rosjanie urządzają w Kutnie zasadzkę na niemiecki zwiad. W trakcie strzelaniny zginęło dwóch huzarów, a Rosjanie wycofali się ponownie z miasta.

12 sierpnia 1914 r. – Karna ekspedycja niemiecka dotarła do Kutna. Dzięki interwencji Komitetu Obywatelskiego Kutno uniknęło losu Kalisza, a Niemcy do 23 sierpnia opuścili miasto.

30 sierpnia 1914 r. – w Kutnie ogłoszono stan „wyjątkowej ochrony”, m. in. zabroniono wychodzenia po godz. 21.00 na ulice oraz wprowadzono sądy doraźne za kradzieże.

1 września 1914 r. – w mieście, dzięki staraniom Komitetu Obywatelskiego i dr. Antoniego Troczewskiego panuje spokój, a o bezpieczeństwo dba także Straż Ogniowa. Organizowana jest pomoc rannym żołnierzom.

2 września 1914 r. – do miasta wracają Rosjanie.

24 października 1914 r. – kompanie II batalionu 1 Pułku Piechoty Legionów Polskich, którego dowódcą był Józef Piłsudski, uczestniczyły w działaniach opóźniających natarcie wojsk rosyjskich w kierunku Kutna.

26 października 1914 r. – 1. kompania z taborami została skierowana do Łęczycy przez miejscowości: Bąków Dolny, Sobota i Łęki Kościelne. Pozostałe kompanie dotarły przez Bedlno i Szewce, nad rzekę Ochnię, gdzie otrzymały zadanie obrony mostów i przepraw, od miejscowości Zawady do wioski Wały oraz wzgórza koło miejscowości Wojciechowice Duże. Po południu wycofały się w szyku rozwiniętym na Strzegocin, a następnie kolumnami marszowymi, przez Witonię, dotarły wieczorem do Łęczycy.

14 – 16 listopada 1914 r. – bitwa pod Kutnem.

16 listopada 1914 r. – zajęcie Kutna przez wojska niemieckie, początek okupacji.

1915 r. – ukonstytuowanie się na początku 1915 roku niemieckich władz cywilnych. Członkowie Komitetu Obywatelskiego weszli w skład Magistratu powołanego przez Niemców. Burmistrzem mianowany został Alfred Vaedtke.

1 lipca 1915 r. – wprowadzenie, jako formy samorządu, Sejmiku Powiatowego (wybory odbyły się w 1916 r.) i Rady Miejskiej, ale o bardzo ograniczonych kompetencjach.

1916 r. – w Kutnie powstają struktury Polskiej Organizacji Wojskowej. Od września 1917 roku w Kutnie komendantem obwodu kutnowskiego był Czesław Szymański, a jego zastępcą Antoni Górzyński „Burza”. W ramach obwodu funkcjonowało 9 komend miejscowych, które w sumie mogły skupiać od kilkunastu do kilkudziesięciu ludzi.

5 listopada 1916 r. – uroczyste ogłoszenie przez landrata von Oppena w Domu Dochodowym Straży Ogniowej Aktu 5 listopada – odezwy cesarza niemieckiego i austriackiego zapowiadającej odbudowę państwa polskiego.

1917 r. – rozpoczęcie budowy kopca Kościuszki zainicjowanej przez dr. Antoniego Troczewskiego, zbiórki pieniędzy i darów na potrzeby legionistów.

marzec 1917 r. – Przewodniczącym Rady Miejskiej mianowany został Feliks Wąsowski.

październik 1918 r. – w obliczu nadchodzącej klęski państw centralnych, z inicjatywy działaczy Narodowej Demokracji na czele z dr. A. Troczewskim, wznowił działalność Komitet Obywatelski i Straż Obywatelska,.

9 listopada 1918 r. – Niemcy zaczęli opuszczać Kutno.

11 listopada 1918 r. – akcja przejmowania władzy z rąk Niemców.

W godzinach rannych na składzie opałowym spółdzielni „Kutnowianka” odbyła się zbiórka peowiaków, na którą stawiło się ok. 200 osób. Najsilniejszy – 100 osobowy oddział pod dowództwem zastępcy komendanta obwodu A. Górzyńskigo ps. „Burza” otrzymał rozkaz opanowania stacji kolejowej. Inny oddział skierowany został przed landraturę, gdzie oczekiwać już miała Straż Obywatelska. Chcąc uniknąć starcia zbrojnego i ewentualnych strat w ludziach, POW wspólnie z PPS wydały ulotkę do żołnierzy niemieckich, w której proponowano im bezpieczny powrót do Niemiec. Niestety pomimo wydania ulotki i rozmów z przedstawicielami żołnierzy niemieckich, nie udało się rozbroić kutnowskiego garnizonu. Peowiacy odebrali żołnierzom niemieckim tylko 69 karabinów.

Podczas próby rozbrajania Niemców na dworcu kolejowym ciężko ranny został peowiak Wojciech Rychtelski, który zmarł w szpitalu 12 listopada (14 listopada został pochowany na cmentarzu parafialnym w Kutnie).

– godzina 14.00 – Karol Kostro, przedstawiciel Komitetu Obywatelskiego, w porozumieniu z POW, udał się do Domu Dochodowego Straży Ogniowej na zebranie Okręgowego Towarzystwa Rolniczego, gdzie zakomunikował o zamiarze przejęcia władzy. W związku z tą informacją powołano tymczasową Radę Powiatową w składzie: L. Stachowski, S. Jasiukowicz, J. Michalski, Strzelecki, J. Zdziennicki, A. Troczewski, K. Kostro, R. Kosterski, J. Piesiewicz, W. Jałowiecki. Wybrano również tymczasowego starostę w osobie Stanisława Chrzanowskiego. Zastępcami starosty zostali: S. Taczanowski i S. Pachnowski.

– godzina 15.00 – przejęcie władzy w mieście (planowane). Nowo wybrany starosta udał się do gabinetu niemieckiego landrata mjr. B. von Henniksa, komunikując mu przejęcie władzy administracyjnej w powiecie. S. Chrzanowski jako tymczasowy starosta wydał kilka rozporządzeń o charakterze sanitarnym, gospodarczym oraz z zakresu bezpieczeństwa publicznego.

12 listopada 1918 r. – S. Chrzanowski jako tymczasowy starosta mianował Tomasza Klepę na burmistrza Kutna.

12 listopada 1918 r. – pierwsza odezwa burmistrza miasta Kutna T. Klepy do mieszkańców miasta w sprawie normalizacji stosunków społecznych.

12 listopada 1918 r. – prowadzono pertraktacje z niemiecką radą żołnierską, wystawiono w tym dniu wspólne posterunki polsko – niemieckie.

13 listopada 1918 r. – Niemcy zgodzili się na oddanie broni, a rozbrojone transporty stopniowo grupowały się na stacji towarowej Kutno – Azory. Ostatni żołnierze niemieccy opuścili Kutno 15 listopada 1918 roku.

17 listopada 1918 r. – S. Chrzanowski przekazał swe funkcje starosty mianowanemu przez rząd Władysławowi Froelichowi ze Śleszyna.

22 listopada 1918 r. – komendantem wojskowym placu w Kutnie od został por. F. Górzyński, natomiast pierwszym Wojskowym Komendantem garnizonu kutnowskiego mianowany został por. A. Grzybowski.

listopad/grudzień 1918 r. – kształtowanie się administracji powiatowej zakończyło powołanie Sejmiku Powiatowego, do którego wybory odbyły się 26 listopada.

maj 1919 r. – na front wyruszył sformowany w Kutnie III batalion 30 pułku piechoty.

25 – 27 maja – 1919 r. – pobyt w Kutnie batalionów 3. Pułku Instrukcyjnego armii gen. Józefa Hallera.

28 maja 1919 r. – do Kutna przybył wraz ze sztabem gen. Tranié, dowódca Dywizji Instrukcyjnej oraz pociąg pancerny nr 2, który brał udział w walkach z Ukraińcami.

10 lipca 1019 r. – wizyta gen. Józefa Hallera w Kutnie.

9 listopada 1919 r. – pierwsze obchody odzyskania niepodległości.

1919 – 1921 – udział kutnowskich peowiaków, skautów, mieszkańców miasta , służących m. in. w 30 pułku piechoty, w walkach o granice państwa:

23 stycznia 1920 r. – do Kutna przybywa batalion zapasowy 37 pp.

styczeń 1920 r. – harcerze z komendantem Stanisławem Woyczyńskim odwiedzili przebywających na froncie żołnierzy 37 Pułku Piechoty Ziemi Łęczyckiej.

4 lipca 1920 r. – na apel Komendanta Hufca, nauczyciela gimnazjum profesora Stanisława Woyczyńskiego harcerze I Kutnowskiej Drużyny Harcerskiej zgłosili się do udziału w wojnie z bolszewikami. Utworzyli Harcerską Kompanię Szturmową 37 Pułku Piechoty, która 8 sierpnia 1920 r. wyruszyła na front. Wzięli udział m.in. 19 sierpnia 1920 r. w zwycięskiej bitwie pod Baboszewem, bitwach pod Rohatynem, Złoczowem, Zgniłą Lipką, Złotą Lipą, Horyńcem i w obronie dostępu do przeprawy mostowej w Górze Kalwarii. Podczas walk poległo pięciu harcerzy: Władysław Borowski, Maksymilian Jasiński, Leon Krawczyk, Zygmunt Kurzyński i Albin Zydorczak.

kwiecień 1921 r. – bataliony 37 pp, po ustaniu działań wojennych z Rosją bolszewicką, przybyły do Kutna, gdzie stacjonowały do wybuchu II wojny światowej.

2 października, 2018|Kalendarium|