100 lat niepodległości

/100 lat niepodległości

Sztandar POW w Kutnie

Z okazji doniosłej 100 rocznicy odzyskania przez Polskę Niepodległości podczas obchodów w Kutnie dla uczczenia tego szczególnego święta podczas defilady wśród wielu sztandarów znalazła się najcenniejsza dla Kutnowian pamiątka związana z rokiem 1918.

Był to sztandar kutnowskiego obwodu Polskiej Organizacji Wojskowej z 1916 roku, który przechowywany jest w zbiorach Muzeum im. Jerzego Dunin – Borkowskiego w Krośniewicach. Został tam przekazany w latach pięćdziesiątych przez Zygmunta Arentowicza, członka POW we Włocławku. Włocławek był siedzibą podokręgu tej organizacji, w skład którego wchodził obwód kutnowski.

 


Ze sztandarem wiąże się informacja dotycząca wydarzeń z 1916 roku. Podczas pochodu po ogłoszeniu odezwy 5 listopada 1916 roku, peowiacy maszerowali z tym sztandarem ulicami  miasta.

16 listopada, 2018|Wydarzenia|

Dzień 11 listopada 1918 roku

Miejscowe PPS i POW przygotowały odezwę do żołnierzy niemieckich: „Zwycięska rewolucja otwiera nam drogę do własnych siedzib, żon i dzieci. Nie przeszkadzajcie żołnierzom POW w zaprowadzeniu ładu i porządku. Wróćcie do swych koszar, my Wam gwarantujemy wolny powrót do Waszej ojczyzny”. Komendant Kucharski zarządził zbiórkę POW na placu Kutnowianki. Zgromadziło się ok 200 peowiaków. Drużyny otrzymały rozkaz obsadzenia ważniejszych punktów miasta. Lucyna Dwornicka wspominała, że jej brat Morawski wrócił z warty dopiero po 14 godzinach. Kucharski poprowadził ludzi przed urząd powiatowy, ustawiła się też Straż Obywatelska. Niemcy oddali 69 karabinów. Podobne ilości Niemców były na dworcu kolejowym poczcie, a w koszarach garnizon liczył 500 ludzi. Pertraktacje z garnizonem trwały także 12 listopada. Stanisław Kucharski zniecierpliwiony poprosił władze zwierzchnie o decyzję czy ma wystąpić ostro nie wdając się w pertraktacje z Radą Żołnierską. Niemcom zależało na utrzymaniu w swoich rękach Kutna jako ważnego węzła komunikacyjnego. Warty POW, czasem równocześnie z niemieckimi, stanęły w różnych punktach miasta. Trwało rozbrajanie Niemców stacjonujących w Kutnie jak i przybywających do Kutna na dworzec kolejowy. Komendę POW przeniesiono na dworzec PKP do bufetu II klasy (od 2012 roku już nie istniejącego). Wszystkie pociągi były zatrzymywane, a broń rekwirowano i składano do magazynu. Peowiacy pełnili służbę w trudnych warunkach. 13 listopada jak relacjonował Z. Malanowski na wszystkich posterunkach znajdowali się peowiacy, którzy w chłodzie pełnili służbę wartowniczą po kilka, nieraz kilkanaście godzin, nie opuszczając stanowiska. Za swoją postawę otrzymali podziękowania 15 listopada na ręce Z Malanowskiego złożone przez komendanta palcu F. Górzyńskiego. W grudniu 1918 roku POW zostało rozwiązane i wcielone do wojska do 30 pp w Łowiczu. 18 grudnia S. Kucharski przekazał F. Górzyńskiemu rozkaz o przemianowaniu POW na Wojsko Polskie. Z. Malanowski wymienia dwóch peowiaków, którzy zginęli na froncie: Leliwa Stefana Łozińskiego i Jana Podgórskiego.

W dniu 11 listopada o godzinie 14.00 odbywało się w miejscowym teatrze Okręgowego Towarzystwa Rolniczego. Przedstawiciel Komitetu obrony Narodowej, Karol Kostro po porozumieniu się z komendą POW udał się do teatru i zakomunikował zebranym o zapadłym postanowieniu, tj. o przejęciu władzy w mieście o godzinie 15.00. Zebrani w teatrze przedstawiciele rolników wybrali tymczasowa radę powiatową reprezentująca wszystkie warstwy społeczne.

Bogate ziemiaństwo reprezentowali Leon Stachowski z Zarębowa i Stanisław Jasiukowicz z Chodowa. Rolników średniorolnych reprezentowali Michalski i Strzelecki z Łaniąt. Wśród średniorolnych znalazł się i „Stelmach z Oporowa” J. Zdziennicki, światły działacz. Inteligencję kutnowska reprezentowali dr A. Troczewski i dyrektor gimnazjum Karol Kostro. Klasę robotniczą reprezentowali Kosterski i Piesiewicz. Radca prawnym został Witold Jałowicki, właściciel Komadzyna. Wybrano starostę – został ni, Stanisław Chrzanowski i dwóch zastępców : Stanisława Taczanowskiego i Stefana Pachnowskiego – rolnika. Chrzanowski wraz Komitetem Obywatelskim wkroczył do gabinetu landrata Heniksa zaskoczonego, że jego władza już się skończyła. Komitet mianował Tomasza Klepę dotychczasowego tymczasowego burmistrza, burmistrzem miasta Kutna.

S. Chrzanowski jeszcze pod okupacją niemiecką pełnił funkcje starosty, Kutnowian pozyskał lojalnością wobec mieszkańców i sprawnym administrowaniu powierzonym mu urzędem. 17 listopada Chrzanowski przekazał urząd mianowanemu przez rząd starostą Władysławowi Froelichowi, którego zastępcą został Michał Wodziński właściciel Sierakówka.

Tymczasowymi komendantami policji byli Józef Szymański i rejent Romuald Borkowski. 18 listopada Powiatowym Komendantem policji został Stanisław Miciński. Policja podlegała Starostwu, a z jego ramienia kierował policją Franciszek Sokół. Komendantem wojskowym okręgu kutnowskiego został por. A. Grzybowski. W Kutnie stacjonował 3 szwadron 2 pułku ułanów. Od 3 grudnia 11918 roku rozpoczął się werbunek ochotników do tego pułku, kierowany przez por. Wiśniewskiego. Kierownikiem poczty był nadal K. Sokołowski.

16 października, 2018|Artykuły|

Polska Organizacja Wojskowa w Kutnie na podstawie lokalnej prasy i opracowania Henryka Lesiaka, Kutno w latach 1910 – 1926 na podstawie lokalnej prasy

Polska Organizacja Wojskowa w Kutnie na podstawie lokalnej prasy i opracowania Henryka Lesiaka, Kutno w latach 1910 – 1926 na podstawie lokalnej prasy, wyd. TPZK, Kutno 1990.

Jedną z pierwszych organizacji niepodległościowych wg Zygmunta Malanowskiego, działacza POW i komendanta placu, był Związek Strzelecki, który miał rozpocząć swoją działalność w Kutnie w 1912 roku. W styczniu 1913 roku 15 młodych chłopców zebrało się w mieszkaniu Antoniego Czaplińskiego, w domu przy ul. Toruńskiej należącym do Mairantza złożyli przysięgę walki z rosyjskim zaborcą. Pierwszym dowódcą i instruktorem był kierownik gorzelni należącej do Adama Zawadzkiego – Kossior. W kolejnych latach Związek Strzelecki podupadł z powodu wyjazdów za praca i do szkół. W 1914 roku drużyna licząca 10 osób szkoliła się pod kierunkiem Kazimierza Billewicza. Wprowadzony został regulamin Drużyn Strzeleckich, a po wybuchu wojny, członkowie Strzelca wstępowali w szeregi Straży Obywatelskiej i milicji ludowej (PPS), a także podejmowali prace w urzędach pruskich.

Nie co inaczej wyglądały wg lokalnej prasy początki Polskiej Organizacji Wojskowej, która organizowała się pod szyldem Polskiego Koła Sportowego, którego działalność zalegalizował niemiecki okupant. Koło to stało się miejscem werbunku do struktur POW. Dowódcami w latach 1915 – 1917 byli: m.in. „Kłos”, Nowina, Rożnowski, „Braun” – Kucharski, Łukaszewski. Do POW należał Stanisław Seroczyński, który nie zważając na siarczyste mrozy dostarczał pieszo do Koła „bibułę” i regulaminy wojskowe. Do wyróżniających się członków organizacji należeć mieli : Z. Żydowo, W. Wieczorkowski, Z Malanowski, J. Olczak, J. Sobczyk, którzy wypełniając rozkaz wstąpili do policji miejskiej. Działalność konspiracyjna POW nie była jednak popierana przez mieszkańców Kutna, co zmusiło peowiaków do umieszczenia archiwum na wsi w domu skarbniczki Janiny Kozłowskiej. W styczniu 1917 roku kutnowska organizacja miała liczyć „kompanię ludzi”.

Pod koniec wojny dochodziło do rywalizacji i sporów młodzieży należącej do POW i „Sokoła”. Członkom „Sokoła” zarzucano, iż przyjmuj postawę wyczekującą:

„Sokół boi si żołnierki

Rym – cym – cym,

Nie chce szabli i manierki

Rym – cym – cym” itd.

Członkowie POW natomiast czuli się tak pewnie iż doszło w listopadzie 1916 roku do dekonspiracji. Podczas pochodu po ogłoszeniu odezwy 5 listopada 1916 roku, krocząc ze swoim sztandarem który Niemcy obserwowali z daleka, a po upływie dwóch godzin od chwili rozejścia się manifestujących Niemcy poczęli szukać peowiaków, poczęli przeprowadzać rewizję .. aresztowali instruktora Józefa Sikorskiego i podoficera tutejszej organizacji Wincentego Wieczorkowskiego. Aresztowany został również Sekowski, komendant POW w Głogowcu. Po kilku dniach zostali zwolnieni.

Jedną z ważniejszych akcji POW w Kutnie była reakcja na aresztowanie Józefa Piłsudskiego w nocy z 21 na 22 lipca 1917 roku. Policjanci, a jednocześnie członkowie POW : Ignacy Sobczyk, Józef Olczak i Z. Malanowski rozlepili dużą ilość plakatów z żądaniem uwolnienia brygadiera.

Według opracowania H. Lesiaka POW powiatu kutnowsko – gostynińskiego należał do podokręgu I/C okręgu włocławskiego, a dowódcą podokręgu był Stanisław Kucharski.

Wobec zbliżającego się końca wojny, 29 października 1918 roku dowódca placu Z. Malanowski wyjechał do Krakowa po instrukcje, a jego miejsce zajął ppor. Florian Górzyński (nauczyciel z z zawodu), który prawdopodobnie w przeddzień wyzwolenia wyjechał do Torunia.

16 października, 2018|Artykuły|

Raport z 22 listopada Haliny Czarnockiej sporządzony 24 listopada 1918 roku

Do Kutna przyjechał z Łowicza porucznik delegowany przez ppłk Korewę w celu utworzenia biura werbunkowego i przejęcia całej władzy wojskowej w swe ręce. POW jako silniejsza, posiadająca dawniejsze tradycje wojskowe (legiony Piłsudskiego) i znajomości stosunków miejscowych i ogólnokrajowych, nie chce oddać swej władzy do chwili powstania jednolitej armii polskiej. Porucznik wydelegowany nie zna zupełnie stosunków i nie ma dotąd żadnej siły. POW sądzi, że gdyby oddała w tych warunkach władzę straciłaby zaufanie w tej części społeczeństwa na której się opiera. Stosunek do PPS a zatem i do milicji ludowej jest bardzo dobry. N. D. obawia się P.O.W. i jako przeciwwagę popiera nowopowstające biuro werbunkowe (stąd tarcia).

16 października, 2018|Artykuły|

Raport z 16 listopada kurierki Haliny Swinarskiej sporządzony 19 listopada 1918 roku

Kurierka pociągiem przyjechała do Kutna o godzinnie 12.00 (z Warszawy wyjechała o godz. 7.20). Udała się do komendy placu mieszczącej się na Rynku, gdzie czekała ok. godziny na podwody do dalszej podróży . Miejscowy komendant POW miał skarżyć się na brak rozkazów i wiadomości z Warszawy i broni. Spokój panował do mojego przyjazdu, gdyż przy mnie dopiero powstał bunt żydowski, schwytano zbiega Żyda mającego sporo broni, utrzymującego kontakt z Niemcami. O godzinie 4 – tej ponieważ o podwodę nie mogli się wystarać dał mi do Gostynina samochód. Innej komunikacji prócz karetek żydowskich idących 8 – 9 godzin z Płockiem nie ma.

16 października, 2018|Artykuły|

Raport sytuacyjny kuriera POW z wizytacji POW w Kutnie w dniu 14 listopada 1918 roku

W komendzie POW w Kutnie nie wiedzą jak się zachować mają wobec legionistów w razie zażądania od nich broni, amunicji i aprowizacji. Również nie wiedzą co robić z aprowizacją którą zarekwirowali Niemcom w nocnej …. Boją się zepsucia tejże.

Z okolic POW ściąga konie niemieckie. Gdy przypadkiem zabiorą konia właściciela ziemskiego płyną zażalenia do komendy i powiedzenia takie jak „prusak moskal nie zabrał a nasi biorą”. Na ogół widzi się brak „głowy” w komendzie która by wszystkim pokierowała.

W raporcie scharakteryzowano również, iż „inteligencja jest przeważnie endecka” oraz zauważono działalność PPS, której stan liczbowy szacowano na 60 osób.

Zaznaczono, że w Kutnie znajduje się „mocna ilość broni, gdyż Niemcom nie dano wywieźć”. W Kutnie zarząd miejski wg raportu znajdował się w rękach POW.

Z początkiem jeszcze tego tygodnia – nie wiedząc o zajściach w Warszawie – po porozumieniu z wojskiem niemieckim (?) [znak zapytania autora notatki, widocznie nie do końca było to jasne] czy nie będą przeszkadzać w zajęciu magistratu – kilku z POW otworzyło tamże i zażądała złożenia urzędów. Nie pozwolono wojsku nic wywieść. Przyszło do zajść i był jeden zabity i ranni

16 października, 2018|Artykuły|

Mieszkańcy Kutna i okolic zasłużeni w walce o niepodległość

Mieszkańcy Kutna i okolic zasłużeni w walce o niepodległość na podstawie archiwaliów z Centralnego Archiwum Wojskowego :

  1. Izydorczyk Jan, ur. 1898 w Kutnie, st. wachmistrz 30 pułku strzelców kaniowskich, odznaczony krzyżem Virtuti Militari.

  2. Magnowski Teofil, rolnik z Muchnic, odznaczony w 1931 roku Krzyżem Niepodległości

  3. Magnuski Adam,ps. „Zawiślak”, ur. w 1898 roku, szewc z Kutna, odznaczony Medalem Niepodległości w 1932 roku.

  4. Maj Michał, ur. w1885 roku w Kutnie

  5. Adamala Maria z Kutna

  6. Adamczewski Bolesław, ur. w 1899 r. z Kutna

  7. Adamczewski Stanisław, ur. w 1897 r., Łąkoszyn

16 października, 2018|Postaci|

Lista członków Polskiej Organizacji Wojskowej podokręgu kutnowskiego

Lista alfabetyczna członków Polskiej Organizacji Wojskowej podokręgu kutnowskiego:

  1. Andrysiewicz Feliks– komendant okręgu B.

  2. Arendzikowski Wacław (od 1916)

  3. Bajorek Stefan– komendant „miejsca” – Krośniewice

  4. Banasiak Jan– plutonowy – Ostrowy

  5. Bartczak Jan

  6. Besler Józef

  7. Błażyński Józef

  8. Brodziak Antoni

  9. Brodziak Ignacy

  10. Bronkowski (1916)

  11. Chratłowski Bronisław (Gratłowski) – plutonowy – Żychlin

  12. Cieplak Stanisław

  13. Cygański Stefan – Ostrów

  14. Cygański Ignacy

  15. Drzewiecki Kazimierz (od 1915)

  16. Dublesiewicz Kazimierz, ps „Dwernicki, Derwicz” – komendant placu m. Żychlin i org Dobrzelin

  17. Dudek Antoni

  18. Dusiak Józef

  19. Dutkowski Władysław – zastępca komendanta 6 obwodu – Pniewo

  20. Dziankowski Władysław

  21. Dziedziczak Bolesław– zastępca komendanta Kutno

  22. Filipiak Stanisław

  23. Fogiel ? (Krośniewice)

  24. Gmerek Jan (od 1916)

  25. Golicz Franciszek– zastępca komendanta IV – Żychlin

  26. Górski Teodor– komendant „miejsca” – Ostrowy

  27. Górzyński Florian– porucznik ? Kutno

  28. Grabiński ? (Krośniewice)

  29. Idczak Antoni (od 1916)

  30. Jaros Franciszek

  31. Jaskólski Antoni (Krośniewice)

  32. Jaszczyński Władysław

  33. Jędrzejczak Władysław (od 1916)

  34. Jóźwiak Stefan

  35. Kacprowicz Jan

  36. Kacprzak Jan (POW)

  37. Kaczorowski Zygmunt

  38. Kamiński Andrzej (od 1917)

  39. Kamiński Marian (początek 1918)

  40. Karalak Jan [Karolak] – zastępca komendanta Ostrowy [Ostrów]

  41. Karpiński Stefan

  42. Kasiński Stefan

  43. Kasztelan Leon

  44. Klażak Władysław (od 1915)

  45. Kluziński Antoni (od 1916 sekcyjny)

  46. Koprowski Jan

  47. Kornacki Stefan

  48. Kotoński J. ? (Krośniewice)

  49. Kowalski Stefan

  50. Kozłowski Józef– zastępcą komendanta org. – Nowe i Pniewo

  51. Krukowski Andrzej ? (Krośniewice)

  52. Księżopolski Józef

  53. Kucharski Bolesław

  54. Kucharski Stanisław, ps. Braun” – komendant 4,5 i 6 … w Kutnie

  55. Kuciabski Józef

  56. Kunowski Aleksander (od 1917)

  57. Lewandowski Wojciech (od 1917)

  58. Łowicki Zdzisław

  59. Łuczak Aleksander (1916)

  60. Magnuski Adam, ps. „Zawiślak”

  61. Michalak Roman (od 1915 sekcyjny)

  62. Mordzak Stefan (od 1916)

  63. Murzynowski E. ? (Krośniewice)

  64. Nagórski Józef

  65. Nowakowski Kazimierz

  66. Nowosielski Czesław

  67. Olejniczak Dominik (od 1916)

  68. Olesiński Adam (od 1915)

  69. Ostrowski Józef– plutonowy

  70. Paca Jan

  71. Paczkowski Konstanty– Model

  72. Pasiewicz Andrzej

  73. Pasturczak Józef (od 1915 sekcyjny)

  74. Pawlak Aleksander (od 1916)

  75. Pawłowski Stanisław (od 1915)

  76. Piaskowski Leon– zastępca kom. org. – Ostrowy

  77. Pietrzak Jan (od 1916 plut.)

  78. Pietrzak Wacław– komendant miejsc. org. Głogowiec

  79. Pietrzak Zygmunt

  80. Pioruński Ignacy (podoficer)

  81. Pobieraj Zygmunt (od 1916, sekcyjny)

  82. Podgórski Jan -komendant org. – Nowe

  83. Poźniak Władysław (od 1916, sekcyjny)

  84. Preźo Aleksander

  85. Rempiński Zygmunt– komendant org Żychlin

  86. Rossowiecki Tadeusz? Gostynin

  87. Różycki Stanisław, ps „Świrski” – komendant org. – Jastrzębie

  88. Rudnicki Leon (od 1916)

  89. Rzeźnicki Walenty (od 1916)

  90. Siedlecki Jan

  91. Skrzemieniecki Marcin

  92. Sobczyk Stanisław (od 1916)

  93. Stajak Leon (od 1917)

  94. Stańczyk Jan

  95. Stawowski Zdzisław

  96. Stefański Tadeusz

  97. Stolarski Józef (od 1917)

  98. Stolarski Jan

  99. Sułkowski Stanisław

  100. Sułkowski Władysław– kom. org. – Zleszyn

  101. Surdykowski Henryk

  102. Szadkowski Władysław ? (Krośniewice)

  103. Szymczak Władysław (do 1916)

  104. Śmiechowski Edward (od 1915)

  105. Tomaszewski

  106. Tomaszewski Bolesław

  107. Traczyk Aleksander – zastępca kom. org. – Ostrowy

  108. Truszczyński Stanisław

  109. Trzaskalski Aleksander (od 1915, plutonowy)

  110. Tymiński Władysław – sekcyjny– Kutno

  111. Wawrzyńczak Zbigniew (od 1916 )

  112. Węglarek Józef

  113. Wieczorkowski Władysław

  114. Wilkoński Wacław

  115. Witterberg Wacław– zastępca komendanta – Oporów

  116. Wojciechowski Władysław (od 1916)

  117. Woźniak Marian (od 1916, plutonowy)

  118. Woźniak Stanisław

  119. Wronkowski Stanisław

  120. Zakrzewski Ignacy

  121. Zuchowski Wacław, ps „Skrzetuski” – Żychlin

Źródło: Centralne Archiwum Wojskowe, opr. P.A. Stasiak, J. Saramonowicz (ze względu na rękopiśmienny charakter źródła nazwiska mogą zawierać nieścisłości).

16 października, 2018|Artykuły|

 

 

16 października, 2018|Archiwalia|

„ Urodziny doktora – pamiętamy o Antonim Troczewskim.”

16 czerwca 2018 Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej zorganizowało piknik „ Urodziny doktora – pamiętamy o Antonim Troczewskim.”

Celem imprezy było zapoznanie mieszkańców Kutna z postacią Doktora i jego zasługami dla miasta oraz czasami, w których żył i działał. 21 maja z kolei została przeprowadzona gra miejska. Partnerami wydarzeń były: ZS nr 2 im. A. Troczewskiego w Kutnie, Przedszkole nr 8 „Promyczek” w Kutnie, Muzeum Regionalne w Kutnie, Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna w Kutnie, Kutnowski Szpital Samorządowy im. A. Troczewskiego, Stowarzyszenie Historyczne Pułk 37, Kutnowska Kuźnia Kultury, Komenda Hufca ZHP, Archiwum Państwowe w Płocku Oddział w Kutnie, Regionalna Izba Gospodarcza w Kutnie, Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku. Projekty wzmocniły uczestnictwo mieszkańców regionu kutnowskiego w kulturze na poziomie lokalnym. Wzięło w nich udział około tysiąc osób.

15 października, 2018|TPZK|